Мамурий суд томонидан қабул қилинадиган суд ҳужжатлари ва мамурий суд ишларини юритиш принсиплари.

Мамурий судлар билан боғлиқ мавзуларни тушунтиришдан олдин, уларнинг ўрни ва функтсияларини аниқлаш муҳим. Келинг, сиз сўраган иккита жиҳатни босқичма-босқич кўриб чиқамиз: мамурий суд томонидан қабул қилинадиган суд ҳужжатлари ва мамурий суд ишларини юритиш принсиплари.

1. Мамурий суд томонидан қабул қилинадиган суд ҳужжатлари:

Мамурий судлар давлат ва фуқаролар ёки ташкилотлар ўртасидаги маъмурий муносабатларни тартибга солади. Шу сабабли, улар қуйидаги ҳужжат турларини қабул қилади:

1. Қарорлар (Розилик билан қабул қилинадиган ҳужжатлар)

• Масалан, маъмурий иш бўйича шикоят ёки даъво аризаси бўйича суд томонидан чиқариладиган асосли қарорлар.

2. Ажримлар (Суд томонидан чиқарилган қисқа хулосалар)

• Масалан, ишни қабул қилиш, ишни рад этиш ёки суд ишини бирлаштириш каби ажримлар.

3. Оралиқ қарорлар (Протсессуал қарорлар)

• Суд жараёнида вақтинчалик ёки оралиқ қарорлар қабул қилинади, масалан:

• Ишни муддатини узайтириш

• Далил ва ҳужжатларни қўшимча талаб қилиш

4. Суд ҳужжатларининг ижроси бўйича қарорлар

• Суднинг якуний қарори ижро этилиши учун чиқарилади.

Қайд: Мамурий суд ҳужжатлари фақат қонуний асосда ва суднинг протсессуал ваколатига мувофиқ чиқарилади.

2. Мамурий суд ишларини юритиш принсиплари

8-модда. Одил судловнинг фақат суд томонидан амалга оширилиши

Маъмурий ишлар бўйича одил судлов ушбу Кодексда белгиланган қоидалар бўйича фақат суд томонидан амалга оширилади.

9-модда. Қонун ва суд олдида тенглик

Маъмурий ишлар бўйича одил судлов фуқароларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан, юридик шахсларнинг эса мулкчилик шаклидан, жойлашган еридан, шунингдек бошқа ҳолатлардан қатъи назар қонун ва суд олдида тенглиги асосида амалга оширилади.

10-модда. Судьяларнинг мустақиллиги ва фақат қонунга бўйсуниши

Одил судловни амалга оширишда судьялар мустақилдирлар ва фақат қонунга бўйсунадилар.

Судьяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига бирон-бир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашув қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

Судьялар мустақиллигининг кафолатлари қонун билан белгиланади.

11-модда. Суднинг фаол иштироки

Маъмурий суд ишларини юритиш суднинг фаол иштироки асосида амалга оширилади.

Суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари, аризалари, илтимосномалари, улар томонидан тақдим этилган далиллар ва ишнинг бошқа материаллари билан чекланмасдан маъмурий ишнинг тўғри ҳал қилиниши учун аҳамиятга эга бўлган барча ҳақиқий ҳолатларни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текширади.

Суд ўз ташаббуси ёки ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаси бўйича қўшимча далиллар тўплайди, шунингдек маъмурий суд ишларини юритиш вазифаларини ҳал қилишга қаратилган бошқа ҳаракатларни бажаради.

Ишда иштирок этувчи шахслар ишнинг ҳақиқий ҳолатларини текширишда ва далилларни тўплашда судга кўмаклашиши шарт.

12-модда. Маъмурий суд ишлари юритиладиган тил

Маъмурий суд ишлари ўзбек тилида, қорақалпоқ тилида ёки муайян жойдаги кўпчилик аҳоли сўзлашадиган тилда юритилади.

Маъмурий суд ишлари юритилаётган тилни билмайдиган суд процесси иштирокчиларининг таржимон орқали иш материаллари билан танишиш, суд ҳаракатларида иштирок этиш ҳамда судда ўз она тилида ёки эркин танланган мулоқот тилида сўзлаш ҳуқуқи таъминланади.

Суд муҳокамаси жараёнида қабул қилинадиган суд ҳужжатлари суд мажлиси қайси тилда ўтказилган бўлса, ўша тилда тузилади.

13-модда. Суд муҳокамасининг ошкоралиги

Судларда ишлар муҳокамаси ошкора ўтказилади.

Давлат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни сақлаш зарур бўлган тақдирда, ишни ёпиқ суд мажлисида эшитишга йўл қўйилади. Ишни ёпиқ мажлисда видеоконференцалоқа режимида эшитишга йўл қўйилмайди, бундай мажлиснинг аудио- ва видеоёзуви эса амалга оширилмайди.

Эшитиш ёпиқ суд мажлисида ўтказилган тақдирда, ишни электрон шаклда шакллантиришга йўл қўйилмайди.

Ишни ёпиқ суд мажлисида муҳокама қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади.

Суднинг ҳал қилув қарори барча ҳолларда ошкора ўқиб эшиттирилади.

14-модда. Суд муҳокамасининг бевоситалиги

Суд маъмурий ишни кўриб чиқишда иш бўйича барча далилларни бевосита текшириши шарт.

15-модда. Маъмурий ишларни қонунчилик асосида ҳал қилиш

Суд маъмурий ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади.

Суд маъмурий ишни кўраётганда маъмурий органнинг ҳужжати қонунга мувофиқ эмаслигини, шу жумладан ҳужжат ваколат доирасидан четга чиқилган ҳолда қабул қилинганлигини аниқласа, қонунга мувофиқ қарор қабул қилади.

Низоли муносабатни тартибга солувчи ҳуқуқ нормалари мавжуд бўлмаган тақдирда, суд шунга ўхшаш муносабатларни тартибга соладиган ҳуқуқ нормаларини қўллайди, бундай нормалар ҳам мавжуд бўлмаганда эса низони қонунларнинг умумий асослари ва мазмунидан келиб чиқиб ҳал қилади.

Маъмурий ишларни кўриб чиқишда қонунчиликдаги барча бартараф этиб бўлмайдиган зиддиятлар ва ноаниқликлар фуқаролар ва юридик шахсларнинг фойдасига талқин этилади.

16-модда. Суд ҳужжатларининг мажбурийлиги

Қонуний кучга кирган суд ҳужжатлари барча давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, жамоат бирлашмалари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фуқаролар учун мажбурийдир ҳамда Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида ижро этилиши лозим.

Суд ҳужжатларини бажармаслик ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.

Термиз туманлараро

маъмурий суди ёрдамчиси  
С.М.Сафаров

Сайлов комиссиясининг хатти ҳаракатлари (қарорлари) устидан берилган шикоятларни кўриб чиқиш муддати ва тартиби

(Президент, Олий Мажлис ва маҳаллий Кенгашлар депутатлари сайлови) бўйича сайлов комиссияларининг хатти-ҳаракатлари (қарорлари) устидан шикоят бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Сайлов кодекси билан белгиланади.

1. Кимлар шикоят бериши мумкин?

• Сайловчилар.

• Номзодлар.

• Сиёсий партиялар.

• Кузатувчилар.

• Бошқа манфаатдор шахслар.

2. Қаерга берилади?

• Участка сайлов комиссияси қароридан — туман (шаҳар) ёки округ сайлов комиссиясига;

• Округ сайлов комиссияси қароридан — Марказий сайлов комиссиясига;

• Ҳар қандай комиссия қароридан — бевосита судга мурожаат қилиш мумкин;

• Марказий сайлов комиссияси қароридан — судга шикоят қилинади.

3. Шикоят бериш муддати

• Қарор қабул қилинган ёки ҳаракат содир этилган кундан эътиборан 5 кун ичида;

• Агар масала сайлов кунига тааллуқли бўлса — шикоят зудлик билан берилади.

4. Кўриб чиқиш муддати

• Шикоят келиб тушган кундан бошлаб 3 кун ичида;

• Сайловга оз вақт қолган бўлса ёки сайлов куни берилган бўлса — дарҳол (кечиктирмай);

• Сайлов кунидаги шикоятлар одатда шу куннинг ўзида ҳал қилинади.

5. Кўриб чиқиш тартиби

• Шикоят ёзма (шу жумладан электрон) шаклда берилади;

• Комиссия аризачини ва манфаатдор томонларни эшитиши мумкин;

• Далиллар ўрганилади;

• Қарор қабул қилинади:

• ўз кучида қолдириш,

• ўзгартириш,

• ёки бекор қилиш.

Қабул қилинган қарор устидан яна юқори турувчи комиссия ёки судга мурожаат қилиш ҳуқуқи сақланиб қолади.

Сайлов комиссияларининг хатти-ҳаракатлари (қарорлари) устидан берилган шикоятларни суд тартибида кўриб чиқиш масаласи Ўзбекистон Республикасининг сайлов қонунчилиги ҳамда маъмурий судлов нормаларининг ўзаро уйғунлиги асосида тартибга солинади. Мазкур муносабатлар, аввало, Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекси (кейинги ўринларда МСИЮтК) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Сайлов кодекси нормалари билан белгиланади.

1. Судга мурожаат қилишнинг конституциявий-ҳуқуқий асоси:

МСИЮтКнинг 4-моддасига мувофиқ, жисмоний ва юридик шахслар давлат органлари, шу жумладан сайлов комиссияларининг қарорлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан маъмурий судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Мазкур норма суд орқали ҳуқуқни ҳимоя қилишнинг умумий кафолатини ифодалайди ҳамда сайлов жараёнида бузилган ҳуқуқларни тиклашнинг протсессуал механизмини белгилайди. 

Сайлов комиссиялари давлат-ҳокимияти ваколатига эга бўлган коллегиал органлар сифатида оммавий-ҳуқуқий муносабатлар субъекти ҳисобланади. Шу сабабли уларнинг қарорлари устидан низолар оммавий-ҳуқуқий тусга эга бўлиб, маъмурий судлов тартибида кўриб чиқилади (МСИЮтК 27–28-моддалар).

2. Тааллуқлилик ва судловлилик масалалари:

МСИЮтКнинг 27–28-моддаларига кўра, давлат органлари ва бошқа оммавий-ҳуқуқий ваколатга эга субъектларнинг қарорлари ва ҳаракатлари устидан берилган аризалар маъмурий судлар томонидан кўриб чиқилади.

Ҳудудий судловлилик қоидасига биноан, ариза жавобгар орган жойлашган ҳудуддаги маъмурий судга тақдим этилади. Бу қоида протсессуал иқтисодийлик ва ишни тезкор кўриб чиқиш тамойилларини таъминлашга хизмат қилади.

3. Судга мурожаат қилиш муддати: умумий ва махсус нормалар нисбатлари:

МСИЮтКнинг 186-моддасига мувофиқ, давлат органларининг қарорлари ва ҳаракатлари устидан шикоят қилиш муддати, одатда, шахс ўз ҳуқуқи бузилганлигини билган кундан эътиборан уч ойни ташкил этади. Бироқ сайловга оид низолар махсус тартибга эга. Сайлов кодексига кўра, сайлов комиссияларининг қарорлари ва ҳаракатлари устидан шикоят, қоида тариқасида, беш кун ичида берилиши лозим. Бу ерда лех спеcиалис дерогат леги генерали (махсус норма умумий нормадан устун) тамойили амал қилади. Демак, сайловга оид низоларда умумий уч ойлик эмас, балки махсус беш кунлик протсессуал муддат қўлланилади.

4. Ишни кўриб чиқиш муддати ва протсессуал тезкорлик:

МСИЮтКнинг 187–188-моддаларида давлат органлари қарорлари устидан берилган аризаларни кўриб чиқишнинг қисқартирилган муддатлари назарда тутилган. Сайлов билан боғлиқ ишлар ўзининг ижтимоий-сиёсий аҳамияти ва вақт омилига юқори даражада боғлиқлиги сабабли зудлик билан кўриб чиқилади. Айниқса, сайлов куни келиб тушган шикоятлар кечиктирмасдан кўриб чиқилиши лозим. Бу — сайлов ҳуқуқларининг реал ва самарали ҳимоясини таъминлашга қаратилган протсессуал кафолатдир.

5. Суднинг ваколатлари ва қарор қабул қилиш мезонлари:

МСИЮтКнинг 189-моддасига мувофиқ, суд:

• қарорни қонуний деб топиши ва аризани рад этиши;

• қарорни ёки ҳаракатни ноқонуний деб топиши ҳамда уни бекор қилиши;

• давлат органига муайян мажбурият юклаши мумкин.

Суд қарор чиқаришда қонунийлик, асосланганлик ва адолатлилик мезонларига амал қилади. Суднинг ҳал қилув қарори мажбурий кучга эга бўлиб, тегишли сайлов комиссияси томонидан ижро этилиши шарт.

Хулоса

Сайлов комиссияларининг хатти-ҳаракатлари (қарорлари) устидан берилган шикоятларни кўриб чиқиш институти — сайлов ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилишнинг муҳим кафолатидир.

Ушбу институт:

• оммавий-ҳуқуқий низолар доирасига киради;

• маъмурий судлов тартибида кўрилади;

• махсус (қисқартирилган) протсессуал муддатларга эга;

• суд томонидан тезкор ва самарали ҳимоя механизмини таъминлайди.

Мазкур нормалар сайлов жараёнининг очиқлиги, адолатлилиги ва қонунийлигини таъминлашда муҳим ҳуқуқий восита сифатида намоён бўлади.

Термиз туманлараро
маъмурий суди судъяси 
С.З.Каримов

E ’ L O N

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi rahbariyatining aholi murojaatlarini o‘rganish maqsadida hamda aholi bilan ochiq muloqotni yo‘lga qo‘yish, fuqarolarning murojaatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘rganish va ularga huquqiy yordam ko‘rsatish, shuningdek, fuqarolarning sud-huquq masalalari bilan bog‘liq murojaatlarini tinglash maqsadida 2026 yil 25 iyul kuni soat 10:00dan 13:00 gacha Denov va 15:00dan 18:00 gacha Jarqo‘rg‘on tumanlarida sayyor qabul o‘tkazilishini rejalashtirilgan.

Shu munosabat Surxondaryo viloyat ma’muriy sudi tomonidan ushbu sayyor qabulda fuqarolarimiz tomonidan sud-huquq masalalari bilan bog‘liq murojaatlari va o‘zlarini qiynayotgan masalalar yuzasidan murojaat qilishlari mumkinligi ma’lum qilinadi.

Surxondaryo viloyat ma’muriy sudi:

Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси Сурхондарё вилоят бошқармасида коррупцияга қарши курашиш, уни олдини олиш ва унга қарши муросасиз курашиш мавзуида тадбир ташкил этилди.

Жорий йилнинг 4 февраль куни “Суд органларида манфаатлар тўқнашуви ва коррупция ҳолатларини барвақт аниқлаш, бартараф этиш ҳамда уларнинг олдини олиш, шунингдек судларда коррупцияга нисбатан тоқатсизлик муҳитини шакллантириш бўйича 2026 йилга мўлжалланган” Режасининг ижросини таъминлаш мақсадида, судлар томонидан коррупцияни барвақт аниқлаш, уни олдини олиш, маъмурий органларга келиб тушган мурожаатларни ўз вақтида сифатли кўриб чиқиш, масъул ходимларининг масъулиятини ошириш юзасидан “Биз Коррупцияга қаршимиз” мавзусида давра суҳбати бўлиб ўтди.

Давра суҳбатида, Сурхондарё вилоят маъмурий суди судьялари Б.Муинов, А.Мухиддинов ва Д.Жўраев ҳамда Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси Сурхондарё вилоят бошқармаси бошлиғи Х.Нормаматов, ходимлар ва туман (шаҳар) бўлими бошлиқлари иштирок этишди.

Давра суҳбатида, 2025 йилнинг сўнгги кунларида Давлатимиз раҳбари томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисга ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатноманинг мазмун-моҳиятига тўхтатиб ўтилиб, унда давлатимиз раҳбарининг Коррупция – давлат тараққиётига тўсиқ бўладиган, адолат ва қонун устуворлигини издан чиқарадиган, жамиятда ишонч муҳитини заифлаштирадиган энг жиддий таҳдид эканлиги, Коррупцияга йўл қўйиш эса – ислоҳотларимизга хиёнатдир. Бу иллатга қарши курашиш бўйича 2026 йилда “фавқулодда ҳолат” эълон қилишини таъкидлаб ўтганлиги яна бир бор эсга олинди.

Шунингдек, Сурхондарё вилоят маъмурий судларининг 2025 йил давомида одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолияти юзасидан ишлар таҳлил қилиниб умумлаштириш ва унинг натижаси бўйича Бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига киритилган тақдимнома муҳокама қилинди.

Хусусан, Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси қарорларини ҳақиқий эмас ҳамда мансабдор шахсларининг ҳаракати (ҳаракатсизлиги)ни қонунга хилоф деб топиш ҳақида кўрилган ишлар 2024 йилга нисбатан 246 та
(146 фоизга) кўпайганлиги маълум қилиниб, кўрсатиб ўтилган камчиликларни яна бир бор чуқур таҳлил қилиш таъкидлаб ўтилди.

Айниқса, кўрилган ишларнинг кўп қисми Бюджетдан ташқари пенсия жамғармаси Термиз шаҳар ҳамда Шеробод ва Термиз туман бўлимларига тўғри келганлиги кўрсатиб ўтилди.

Тадбир савол-жавобга бой шаклда ўтказилиб, билдирилган таклиф
ва тавсиялар бўйича йиғилиш якуни бўйича тегишли қарор қабул қилинди.

Сурхондарё вилоят маъмурий суди судяси 
А.Мухиддинов

Skip to content