ҚОНУНЛАРНИНГ БИР ХИЛДА ТАъМИНЛАНИШИ — ҲУҚУҚИЙ ДАВЛАТНИНГ АСОСИЙ ТАМОЙИЛИ
Ҳуқуқий давлат ва фуқаролик жамиятини барпо этиш жараёнида қонунларнинг бир хилда таъминланиши муҳим ва ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Қонунларнинг бир хилда қўлланилиши жамиятда адолат, тенглик ва ҳуқуқ устуворлигини таъминлашнинг энг муҳим шарти ҳисобланади. Агар қонунлар барча учун тенг ва бир хил ишламаса, жамиятда ишончсизлик, ҳуқуқий ниҳилизм ва ижтимоий адолатсизлик кучаяди.
Шу боис қонунларнинг бир хилда таъминланиши нафақат ҳуқуқий тизимнинг самарадорлигини, балки давлат ҳокимиятининг қонунийлигини ҳам белгилаб беради.
Қонунларнинг бир хилда таъминланиши тушунчаси ва мазмуни
Қонунларнинг бир хилда таъминланиши деганда, давлат ҳудудида барча жисмоний ва юридик шахсларга нисбатан қонун нормаларининг бир хил талқин қилиниши ва қўлланилиши тушунилади. Бу тамойил шахснинг ижтимоий келиб чиқиши, лавозими, мулкий аҳволи, мансаб мавқеи ёки бошқа ҳолатларидан қатъи назар, қонун олдида тенглигини назарда тутади.
Қонунларнинг бир хилда таъминланишининг ҳуқуқий асослари
Қонунларнинг бир хилда таъминланиши қуйидаги ҳуқуқий механизмлар орқали амалга оширилади:
Конституция ва қонунларнинг устуворлиги;
Суд ҳокимиятининг мустақиллиги;
Прокуратура органларининг қонунлар ижроси устидан назорати;
Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятининг қонунийлиги;
Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ягона ва аниқ талқин қилиниши.
Айниқса, суд амалиётида қонунларнинг бир хилда қўлланилиши фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилади.
Қонунларнинг бир хилда таъминланишида суд ва прокуратура органларининг роли
Судлар қонунларни талқин қилиш ва қўллашда ҳал қилувчи ўрин тутади. Суд амалиётининг ягона бўлиши ҳуқуқий аниқликни таъминлайди ва турли ҳудудларда бир хил ҳолатлар бўйича турлича қарорлар қабул қилинишининг олдини олади.
Прокуратура органлари эса қонунлар ижросини назорат қилиш орқали давлат органлари, мансабдор шахслар ва фуқароларнинг қонунларга риоя этишини таъминлайди. Прокурорлик назорати қонунбузарликларнинг барвақт аниқланиши ва бартараф этилишида муҳим аҳамиятга эга.
Қонунларнинг бир хилда таъминланишининг жамият ривожидаги аҳамияти
Қонунларнинг бир хилда таъминланиши қуйидаги ижобий натижаларга олиб келади:
Фуқароларда қонунга бўлган ишонч мустаҳкамланади;
Коррупсия ва суиистеъмоллик ҳолатлари камаяди;
Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари ишончли ҳимояланади;
Ижтимоий адолат ва барқарорлик таъминланади;
Инвестицион муҳит ва иқтисодий ривожланиш яхшиланади.
Аксинча, қонунларнинг селектив ёки нотекис қўлланилиши жамиятда адолатсизлик ва норозилик кайфиятини кучайтиради.
Қонунларнинг бир хилда таъминланишида мавжуд муаммолар
Амалиётда ушбу тамойилни тўлиқ таъминлашга тўсқинлик қилаётган айрим муаммолар мавжуд, жумладан:
Қонун нормаларининг ноаниқ ёки мураккаб ифодаланганлиги;
Ҳуқуқни қўллаш амалиётида субйектив ёндашув;
Мансабдор шахслар томонидан қонунни нотўғри талқин қилиш;
Ҳуқуқий маданият ва ҳуқуқий онг даражасининг етарли эмаслиги.
Ушбу муаммолар қонунларнинг бир хилда таъминланишига салбий таъсир кўрсатади.
Қонунларнинг бир хилда таъминланишини кучайтириш йўллари
Мазкур тамойилни мустаҳкамлаш учун қуйидаги чоралар муҳим аҳамиятга эга:
Қонунчиликни такомиллаштириш ва соддалаштириш;
Суд-ҳуқуқ тизимида ягона амалиётни шакллантириш;
Мансабдор шахсларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш;
Ҳуқуқий маданиятни юксалтиришга қаратилган тарғибот ишлари;
Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари назоратини кучайтириш.
Хулоса
Хулоса қилиб айтганда, қонунларнинг бир хилда таъминланиши ҳуқуқий давлатнинг ажралмас белгиси бўлиб, у жамиятда адолат, тенглик ва ҳуқуқ устуворлигини қарор топтиради. Ушбу тамойилнинг амалда тўлиқ таъминланиши давлат органлари фаолиятининг қонунийлигини, фуқароларнинг ҳуқуқларига ҳурмат билан ёндашилишини ва жамиятнинг барқарор ривожланишини кафолатлайди.
Термиз туманлараро
маъмурий суди судъяси
С.М.Сафаров